logic gatesdigital logicA/L ICT
What Is a Logic Gate? A/L ICT Guide with Truth Tables
Learn what a logic gate is, how AND, OR, NOT, NAND, NOR, XOR and XNOR gates work, and how to read their truth tables — with a free online simulator for Sri Lankan A/L ICT students.
තාර්කික ද්වාරඩිජිටල් ඉලෙක්ට්රොනිකඋසස් පෙළ ICT
තාර්කික ද්වාරයක් යනු කුමක්ද? සත්යතා වගු සහිත උසස් පෙළ ICT මඟපෙන්වීම
තාර්කික ද්වාර යනු මොනවාද, AND, OR, NOT, NAND, NOR, XOR, XNOR ද්වාර ක්රියාකරන ආකාරය සහ සත්යතා වගු කියවන අයුරු — ශ්රී ලාංකික උසස් පෙළ ICT සිසුන් සඳහා.
A logic gate is a basic building block of digital circuits. It takes one or
more binary inputs (0 = false / off, 1 = true / on) and produces a single
binary output based on a fixed Boolean rule. Every computer — from a calculator
to a phone — is built from millions of these gates.
The seven basic logic gates
| Gate |
Rule |
Output is 1 when… |
| AND |
A · B |
both inputs are 1 |
| OR |
A + B |
at least one input is 1 |
| NOT |
¬A |
the input is 0 (it inverts) |
| NAND |
¬(A · B) |
any input is 0 (NOT of AND) |
| NOR |
¬(A + B) |
both inputs are 0 (NOT of OR) |
| XOR |
A ⊕ B |
inputs are different |
| XNOR |
A ⊙ B |
inputs are the same |
How to read a truth table
A truth table lists every possible combination of inputs and the resulting
output. For a 2-input gate there are 2² = 4 rows; for 3 inputs, 2³ = 8 rows.
Example — the AND gate:
| A |
B |
A AND B |
| 0 |
0 |
0 |
| 0 |
1 |
0 |
| 1 |
0 |
0 |
| 1 |
1 |
1 |
Build it yourself
Open the Logic Gate Sandbox and drag an AND gate, two toggle
switches and a bulb onto the canvas. Wire the switches into the gate’s inputs
and the gate output into the bulb — then flip the switches and watch the live
truth table update in real time.
Understanding gates is the foundation of Boolean algebra, combinational logic
and the A/L ICT syllabus. Once you are comfortable, move on to
Boolean algebra laws and building your own
truth tables.
තාර්කික ද්වාරයක් (Logic Gate) යනු ඩිජිටල් පරිපථවල මූලික තැනුම් ඒකකයයි. එය ද්විමය ආදාන එකක් හෝ කිහිපයක් (0 = අසත්ය / Off, 1 = සත්ය / On) ලබාගෙන නිශ්චිත බූලීය නීතියකට අනුව එක් ද්විමය ප්රතිදානයක් (Output) ලබා දෙයි. සරල ගණක යන්ත්රයේ සිට සුපිරි පරිගණක දක්වා සෑම උපකරණයක්ම නිර්මාණය වී ඇත්තේ මෙවැනි ද්වාර මිලියන ගණනක එකතුවෙනි.
මූලික තාර්කික ද්වාර 7
| ද්වාරය | බූලීය නීතිය | ප්රතිදානය 1 වන්නේ… |
|---|
| AND ද්වාරය | Q = A · B | ආදාන සියල්ලම 1 වූ විට පමණි |
| OR ද්වාරය | Q = A + B | අවම වශයෙන් එක් ආදානයක් හෝ 1 වූ විට |
| NOT ද්වාරය (Inverter) | Q = A' | ආදානය 0 වූ විට (ආදානය ප්රතිවිරුද්ධ කරයි) |
| NAND ද්වාරය | Q = (A · B)' | ඕනෑම ආදානයක් 0 වූ විට (AND හි ප්රතිවිරුද්ධය) |
| NOR ද්වාරය | Q = (A + B)' | ආදාන සියල්ලම 0 වූ විට (OR හි ප්රතිවිරුද්ධය) |
| XOR ද්වාරය | Q = A ⊕ B | ආදාන දෙක එකිනෙකට වෙනස් වූ විට |
| XNOR ද්වාරය | Q = (A ⊕ B)' | ආදාන දෙක එකම අගයක් ගත් විට |
සත්යතා වගුවක් කියවන ආකාරය
සත්යතා වගුවක ආදානවල සියලුම සංයෝජනයන් සහ ලැබෙන ප්රතිදානයන් පෙන්නුම් කරයි. ආදාන 2ක් සහිත ද්වාරයකට පේළි 2² = 4ක් ද, ආදාන 3ක් සඳහා පේළි 2³ = 8ක් ද ඇත.
උදාහරණය — AND ද්වාරය:
| A | B | Q (A AND B) |
|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 |
ඔබම නිර්මාණය කර අත්හදා බලන්න
Logic Gate Sandbox එක විවෘත කර AND ද්වාරයක්, Toggle ස්විච 2ක් සහ බල්බයක් Canvas එකට එක් කරන්න. ස්විච ක්රියාත්මක කරමින් ප්රතිදානය සජීවීව වෙනස් වන ආකාරය නිරීක්ෂණය කරන්න.